Your Psychology

     Ιστότοπος πληροφόρησης για τα νέα ερευνητικά δεδομένα του κλάδου της Ψυχολογίας και της Συμβουλευτικής   -   Χωματίδου Γιούλη 

Η έννοια της διαφορετικότητας αναφέρεται σε ένα ευρύ φάσμα χαρακτηριστικών, τα οποία διαφοροποιούν ένα άτομο ή μια ομάδα ατόμων από τους άλλους.

Το φύλο, η ηλικία, η σωματική εμφάνιση, οι προτιμήσεις, οι δεξιότητες, η γλώσσα και η εθνικότητα είναι ορισμένα από αυτά. Γενικά, οι άνθρωποι μπορεί να διαφέρουν μεταξύ τους ως προς κάποια χαρακτηριστικά, αλλά να μοιάζουν σε άλλα. Επίσης, παρά τις όποιες διαφορές τους, όλοι μοιράζονται παρόμοιες ανάγκες και συναισθήματα, έχουν ίση αξία, κοινά δικαιώματα και υποχρεώσεις.

Η διαφορετικότητα διαδραματίζει πολύ σημαντικό ρόλο στην εξέλιξη του ατόμου. Λειτουργεί ως ερέθισμα για τη δημιουργία και τον εμπλουτισμό της προσωπικής ταυτότητας, δηλαδή της μοναδικότητας του καθενός. Ταυτόχρονα προάγει την κοινωνικοποίηση, τη δημιουργικότητα και τον πολιτισμό. Χωρίς διαφορές η ζωή μας θα έμοιαζε κάπως με εκείνη του μυθικού Νάρκισσου, ο οποίος ήταν τόσο απορροφημένος στο καθρέφτισμα του εαυτού του, που πνίγηκε μέσα του. Έτσι, η αναγνώριση, η αποδοχή, ο σεβασμός και η αλληλοσυμπληρωματική χρήση των ατομικών διαφορών αποτελούν βασικά συστατικά της ψυχικής και της κοινωνικής ανάπτυξης και υγείας, ενώ η έλλειψή τους συμβάλλει στην εμφάνιση ανάλογων προβλημάτων. Το φαινόμενο του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο είναι ένα από αυτά.

Το φαινόμενο αυτό είναι εξ ορισμού θεμελιωμένο στη διαφορετικότητα, κυρίως σε διαφορές δύναμης (σωματικής, ψυχολογικής ή κοινωνικής) ανάμεσα στο θύτη και στο θύμα, όπου ο πρώτος βρίσκεται σε πλεονεκτικότερη θέση και κάνει συστηματική κατάχρηση αυτής της δύναμης εις βάρος του δεύτερου. Δηλαδή στον εκφοβισμό και στη βία στο σχολείο η διαφορετικότητα αναγνωρίζεται, αλλά προσβάλλεται απροκάλυπτα. Η συμπεριφορά αυτή συνήθως εκφράζει συγκεκριμένες αντιλήψεις και στάσεις γύρω από τη διαφορετικότητα, όχι μόνο από την πλευρά του θύτη, αλλά και από την ευρύτερη σχολική κοινότητα, ιδίως από την ομάδα των συνομηλίκων.

Σύμφωνα με έρευνες, ο εκφοβισμός και η βία στο σχολείο τείνουν να συμβαίνουν εις βάρος παιδιών που ανήκουν σε εθνικές μειονότητες, παρουσιάζουν σωματικές αναπηρίες ή ψυχολογικές δυσκολίες και τα οποία γενικά διαφέρουν κατά κάποιον τρόπο όχι μόνο από το θύτη (ή τους θύτες) αλλά και από την πλειονότητα των μαθητών. Συχνά τα παιδιά αυτά δεν είναι δημοφιλή, ενώ η διαφορετικότητά τους αντιμετωπίζεται από το σύνολο σαν περίεργη, τρομακτική ή υποδεέστερη. Ως αποτέλεσμα, οι διαφορετικοί μαθητές αποδυναμώνονται ψυχικά και κοινωνικά. Έτσι γίνονται εύκολοι στόχοι συμπεριφορών εκφοβισμού και βίας.

Γενικά, ο τρόπος με τον οποίο τα παιδιά διαχειρίζονται τη διαφορετικότητα επηρεάζεται από πλήθος κοινωνικών παραγόντων, όπως οι στάσεις της οικογένειας, τα κοινωνικά στερεότυπα και οι προκαταλήψεις. Επιπλέον, επηρεάζεται από τα εξελικτικά τους χαρακτηριστικά και από τη δυναμική των σχέσεων με τους συνομηλίκους στο χώρο του σχολείου. Τα παιδιά σχολικής ηλικίας δεν είναι ακόμα κατασταλαγμένα, διαφοροποιημένα και αυτόνομα ως προς τη δική τους προσωπική ταυτότητα. Γι’ αυτό και για να αυτοπροσδιοριστούν, να αντλήσουν αξία και να νιώσουν ασφάλεια, στρέφονται προς τους συνομηλίκους. Καθώς το σχολείο είναι μια μεγάλη και μη ελεγχόμενη ομάδα, τείνουν να δημιουργούνται μικρότερες ομάδες (παρέες) με κριτήριο τις ομοιότητες μεταξύ των μελών (κοινές προτιμήσεις και στόχοι). Αυτά τα κοινά στοιχεία είναι καθοριστικά για τη δημιουργία και τον προσδιορισμό της ταυτότητας τόσο της ομάδας, όσο και των μελών της. Με τον τρόπο αυτό λειτουργούν συνεκτικά για τα μέλη της ομάδας (ενδο-ομάδα), διαφοροποιώντας την από άλλες ομάδες (εξω-ομάδες). Σε πολλές περιπτώσεις, η ενδο-ομάδα μπορεί να επιβεβαιώνεται μέσα από τον εντοπισμό των «άλλων» και το διαχωρισμό από αυτούς. Όσο πιο ανασφαλής είναι η ταυτότητα της ενδο-ομάδας, τόσο πιο συγκρουσιακή και εχθρική θα είναι η σχέση της με την εξω-ομάδα.

Άλλοτε μεμονωμένα παιδιά, τα οποία συνήθως διαφέρουν από τα υπόλοιπα ως προς κάποιο χαρακτηριστικό, όπως αυτά που προαναφέρθηκαν, τοποθετούνται στο ρόλο του «εξιλαστήριου» θύματος και όλη η παραπάνω δυναμική εκτονώνεται προς αυτά. Ένα τέτοιο κλίμα μπορεί να οδηγήσει στο να μην τολμά κανένας τελικά να διαφέρει ή να διαφοροποιείται από τους άλλους, ιδίως από τους πιο «δυνατούς», από φόβο μήπως γίνει στόχος. Η λογική αυτή χαρακτηρίζει σε μεγάλο βαθμό τους «παρατηρητές» περιστατικών εκφοβισμού και βίας στο σχολείο οι οποίοι δεν τολμούν να πάρουν θέση και να δράσουν υποστηρικτικά προς το θύμα, ακόμα κι αν αισθάνονται πως θα έπρεπε.

Σε κάθε περίπτωση, η ευαισθητοποίηση και η παιδεία των μαθητών σε θέματα διαφορετικότητας αποτελούν σημαντικές συνιστώσες της αντιμετώπισης και της πρόληψης του φαινόμενου του εκφοβισμού και της βίας στο σχολείο.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

«Δραστηριότητες στην τάξη για την πρόληψη του εκφοβισμού και της βίας μεταξύ των μαθητών. Εγχειρίδιο εκπαιδευτικών πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης» Ι.Τσιάντης (επιμ.), 2011 , Εκδόσεις Ε.Ψ.Υ.Π.Ε., Εταιρεία Ψυχοκοινωνικής Υγείας του Παιδιού και του Εφήβου, www.antibullying.gr

 

Share

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:18
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:17
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:15
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Δημοσιεύτηκε: Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014 20:22
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 15:08
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 14:57
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:53
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:45
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:42

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 01:29

Η διαπολιτισμική ψυχολογία είναι ένας τομέας της ψυχολογίας που ασχολείται με τη συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς και των εμπειριών του ατόμου, όπως εμφανίζονται σε διάφορες κοινωνίες, καθώς και με τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει και επηρεάζεται, αντίστοιχα, από τον πολιτισμό της κοινωνίας στην οποία ζει.

Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 00:52

Η συμβουλευτική της οικογένειας είναι ο κλάδος εκείνος της συμβουλευτικής που ασχολείται κυρίως με την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν από τη συζυγική ή οικογενειακή σχέση.

Συμβουλευτική αποκατάστασης
Συμβουλευτική αποκατάστασης
Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιουλίου 2014 18:28

Με τον όρο αποκατάσταση εννοούμε τη διαδικασία παροχής βοήθειας σ’ έναν άνθρωπο με φυσική μειονεξία ή ψυχική διαταραχή ώστε να συμμετάσχει στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό μέτρο που του επιτρέπουν οι ικανότητες και οι δυνατότητές του.