Your Psychology

     Ιστότοπος πληροφόρησης για τα νέα ερευνητικά δεδομένα του κλάδου της Ψυχολογίας και της Συμβουλευτικής   -   Χωματίδου Γιούλη 

Θα αναρωτηθεί κανείς ευλόγως πως είναι δυνατόν στην εποχή της πολύπτυχης και ταχείας εξέλιξης των πραγμάτων στην ζωή μας, ανάμεσα σε αυτά και της κοινωνικής προόδου, το φαινόμενο της παιδικής κακοποίησης να είναι παρόν και να διατηρεί διαχρονικά μία θέση στα οξεία προβλήματα.

Από ότι φαίνεται στα νούμερα των πιο πρόσφατων καταγραφών η όλο και ανοδικής έντασης παιδική κακοποίηση δε θα ήταν καθόλου υπερβολή να πούμε ότι έχει πάρει μορφή κοινωνικής επιδημίας που χρίζει σοβαρής αντιμετώπισης.

Η τελευταία έκθεση της Unicef (Σεπτέμβριος 2014) φανερώνει την έκταση του προβλήματος. Περίπου 120 εκατομμύρια κορίτσια κάτω των 20 ετών σε όλο τον κόσμο, δηλαδή το 1 στα 10, έχουν υποστεί εξαναγκαστική σεξουαλική επαφή ή άλλες ακούσιες σεξουαλικές πράξεις, μόνο το 2012 το ένα πέμπτο των θυμάτων ανθρωποκτονίας σε παγκόσμιο επίπεδο αφορούσε παιδιά και έφηβους ηλικίας κάτω των 20 ετών, με συνέπεια περίπου 95.000 θανάτους, περίπου ένα δισεκατομμύριο παιδιά ηλικίας 2 με 14 χρόνων (6 στα 10) υποβάλλονται σε καθημερινή βάση σε σωματική τιμωρία από τα άτομα που τα φροντίζουν, 84 εκατομμύρια κορίτσια ηλικίας 14 με 19 χρόνων (1 στα 3) έχουν πέσει θύματα συναισθηματικής, σωματικής και σεξουαλικής κακομεταχείρισης από τους συζύγους ή τους συντρόφους τους κάποια στιγμή, λίγο πάνω από 1 στους 3 μαθητές ηλικίας 13 έως 15 ετών σε όλο τον κόσμο βιώνουν το σχολικό εκφοβισμό επανειλημμένως, ένας στους τρεις ενηλίκους παγκοσμίως πιστεύουν ότι η σωματική τιμωρία είναι απαραίτητη για τη διαπαιδαγώγηση του παιδιού. Συγκεκριμένα, για την Ελλάδα εντύπωση προκαλεί η κατακόρυφη αύξηση του εκφοβισμού στα σχολεία όπου το 27% των 11χρονων  παραδέχονται ότι άσκησαν εκφοβισμό σε άλλα παιδιά στο σχολείο τουλάχιστον μια φορά στους προηγούμενους 2 μήνες, ενώ η παραδοχή αυτή στους 15χρονους ανέρχεται στο 51%.  

Ακόμα όμως, και τα στοιχεία της πρόσφατης έρευνας του Ινστιτούτου Υγείας του Παιδιού σε περισσότερα από 15.300 παιδιά ηλικίας 11, 13 και 16 ετών δεν είναι καθόλου ενθαρρυντικά για τη χώρα μας, αφού σύμφωνα με αυτήν τα 8 στα 10 παιδιά έχουν υποστεί σωματική βία με τα σχεδόν μισά παιδιά να μαρτυρούν περιστατικό σωματικής βίας εντός του τελευταίου χρόνου. Στην τελευταία αυτή περίπτωση αίσθηση προκαλεί ότι το 75% αυτών των παιδιών παραδέχτηκαν ότι έχουν κάποιο σημάδι κακοποίησης στο σώμα τους. Ενδιαφέρον εύρημα της έρευνας υπήρξε, επίσης, η διαπίστωση ότι η σωματική βία είναι συχνότερη στον αγροτικό πληθυσμό σε σχέση με τον αστικό, ο οποίος όμως παρουσιάζει μεγαλύτερα ποσοστά ψυχολογικής και σεξουαλικής κακοποίησης. Μεγάλα ποσοστά παρουσιάζουν και η σεξουαλική και ψυχολογική κακοποίηση με 1 στα 20 παιδιά να ομολογούν εμπειρία σεξουαλικής βίας και 7 στα 10 να δηλώνουν θύματα τουλάχιστον ενός περιστατικού ψυχολογικής βίας κατά τη διάρκεια του τελευταίου έτους  Το πρόβλημα φαίνεται να έχει μεγάλες αυξητικές τάσεις. Δεν είναι σίγουρο βέβαια αν τα περιστατικά είναι περισσότερα ή αν είναι η μεγαλύτερη γνωστοποίηση  των φαινομένων αυτών  που ευθύνεται για τη διόγκωση του. Το σίγουρο είναι ότι υπάρχουν αιτιολογικοί παράγοντες για την εκδήλωση του και η γνώση τους είναι πολύ σπουδαία. Μια διέγερση των αιτιολογικών παραγόντων μπορεί να επιτείνει το πρόβλημα, ενώ αντιθέτως ο περιορισμός τους θα σημάνει και τη φθίνουσα καμπή του φαινομένου.

Σύμφωνα με τους Justice Β. και Justice R. οι αιτίες της παιδικής κακοποίησης ουσιαστικά διακρίνονται σε τρεις κατηγορίες. Μια κατηγορία είναι οι ψυχοδυναμικές θεωρίες, οι οποίες αποδίδουν την πηγή του προβλήματος στην ανεπαρκή ψυχολογική λειτουργία των γονέων και την ανεπαρκή κατανόηση του γονεϊκού ρόλου. Αυτές με τη σειρά τους υποστηρίζονται από διάφορα μοντέλα. Έτσι, έχουμε το ψυχοδυναμικό μοντέλο που βασίζεται στους ψυχοδυναμικούς παράγοντες του οποίου σημαντικός υπαινιγμός είναι ότι άσχετα από τις περιβαλλοντικές συνθήκες, η πράξη της κακοποίησης δε θα συμβεί αν το ψυχολογικό πρόβλημα δεν είναι παρόν. Ο Kempe θεώρησε το «μητρικό αποτύπωμα» ως τη βασική δυναμική για την πιθανή κακοποίηση, δηλαδή την αποσύνδεση και τον αποκλεισμό του ατόμου από τη μητρική φροντίδα και ανατροφή που θα καθορίσει το κατά πόσο ένα άτομο θα ανατραφεί καταλλήλως και συνεπώς θα αποκτήσει την ικανότητα του να ανατρέφει. Αυτή η ανικανότητα του να ανατρέψει κατάλληλα συνδυάζεται  και με άλλες δυναμικές: έλλειψη εμπιστοσύνης προς τους άλλους, μια τάση προς απομόνωση, μία μη υποστηρικτική συζυγική σχέση και υπερβολικές προσδοκίες. Η ειδοποιός και διακριτή διαφορά του ψυχοδυναμικού μοντέλου με τις άλλες θεωρίες είναι ότι αποδίδει δευτερεύοντα ρόλο σε οτιδήποτε πέραν της ατομικής εσωτερικής ψυχολογίας και των παραγόντων που τη συγκροτούν.

Μία άλλη ψυχοδυναμική θεωρία είναι το μοντέλο της προσωπικότητας ή  του χαρακτήρα. Αυτό το μοντέλο εναποθέτει λιγότερη προσοχή στους παράγοντες που στηρίζουν αυτά τα χαρακτηριστικά από ότι στα ίδια τα χαρακτηριστικά. Ο λόγος για τον οποίο οι γονείς κακοποιούν τα παιδιά τους, σύμφωνα με αυτό το μοντέλο είναι η  ψυχολογική τους σύνθεση, επειδή έτσι είναι. Έτσι, οι γονείς περιγράφονται ως ανώριμοι, εγωκεντρικοί, παρορμητικοί, χρόνια επιθετικοί, ιδιαίτερα απογοητευμένοι, μοναχικοί, καχύποπτοι, δύσπιστοι προς τους ανθρώπους. Βέβαια πρέπει να πούμε ότι η σύνδεση της παιδικής κακοποίησης με τα διαφορετικά προσωπικά χαρακτηριστικά περιγράφει την προσωπικότητα του γονέα-κακοποιού αλλά όχι την αιτιώδη εξήγηση. Πολλοί άνθρωποι είναι ανώριμοι, παρορμητικοί, εγωκεντρικοί αλλά δεν συμπεριφέρονται βίαια στα παιδιά τους. Από αυτό προκύπτει ότι το μοντέλο της προσωπικότητας είναι λιγότερο χρήσιμο σε σχέση με άλλες ψυχοδυναμικές θεωρίες γιατί δεν παρέχει μία αιτιολογία για το πώς προέκυψαν αυτά τα χαρακτηριστικά. Το μοντέλο της ψυχικής ασθένειας υποστηρίζει ότι οι άνθρωποι που κακοποιούν τα παιδιά τους είναι ψυχικά ασθενείς. Στην πραγματικότητα, αυτό το μοντέλο έχει ως πεδίο αναφοράς μόνο ένα ποσοστό των γονέων που κακοποιούν. Η συντριπτική πλειοψηφία αυτών δεν υποφέρουν από ψευδαισθησιακά ή παραληρητικά  συστήματα, τα οποία συνθέτουν μία ψύχωση. Ωστόσο, υπάρχουν συχνές αναφορές  σε συναισθηματικές διαταραχές, ψυχοπαθολογία, σε ελαττώματα του χαρακτήρα, διαταραχές προσωπικότητας και νευρώσεις.

Οι θεωρίες μάθησης αποτελούν τη δεύτερη κατηγορία. Αυτή η κατηγορία προτείνει  ότι οι γονείς κακοποιούν τα παιδιά τους επειδή οι ίδιοι είχαν μοντέλα κακοποίησης στη δική τους παιδική ηλικία ή επειδή εκείνοι δεν έχουν επαρκείς δεξιότητες  για την κατάλληλη ανατροφή των παιδιών. Σε αυτές το κέντρο βάρους μετατοπίζεται από την ψυχολογική διάσταση και λειτουργία στην αποτυχία των γονέων να κατακτήσουν τις δεξιότητες και τη γνώση που χρειάζεται ώστε να κηδεμονέψουν επαρκώς τα παιδιά τους.  Αυτά τα άτομα φαίνεται να στερούνται τις κοινωνικές δεξιότητες ώστε να λάβουν κάποια ικανοποίηση από το γονεϊκό τους ρόλο και συχνά αγνοούν την  παιδική ανάπτυξη. Αυτοί προσδοκούν συμπεριφορά πολύ προηγμένη για νεαρά παιδιά και είθισται να χρησιμοποιούν το μόνο τρόπο πειθαρχίας που γνωρίζουν, δηλαδή τη σωματική πειθαρχία.

Η τρίτη κατηγορία συνίσταται από τις περιβαλλοντικές θεωρίες. Αυτή η προσέγγιση έχει να κάνει με την έλλειψη υλικών πόρων ή κοινωνικής  υποστήριξης  που οδηγούν στην κακοποίηση των παιδιών. Οι περιβαλλοντικές θεωρίες βλέπουν την παιδική κακοποίηση ως ένα πολυδιάστατο πρόβλημα και τοποθετούν ιδιαίτερη έμφαση στο στρες ως αιτία αυτής. Ο υπαινιγμός των μοντέλων αυτών των θεωριών είναι ότι αν δεν υπήρχαν δυσμενείς περιβαλλοντικοί παράγοντες, όπως φτώχια, κακή εκπαίδευση και εργασιακό άγχος δε θα υπήρχε παιδική κακοποίηση. Οι οπαδοί της θεωρίας του οικονομικού και περιβαλλοντικού άγχους υπογραμμίζουν ότι όταν το άγχος αυξάνεται τότε συνεπαγωγικά αυξάνεται και η κακοποίηση. Δίπλα σε αυτές τις θεωρίες στάθηκε μεταγενέστερα και η βιοκοινωνική θεωρία που βλέπει τη γενεσιουργό αιτία στο μέγεθος των επενδύσεων και τις αυξημένες προσδοκίες που ένας γονέας εναποθέτει στο παιδί του, φορτίο που συχνά επισύρει αισθήματα απογοήτευσης που καταλήγουν σε κακή ή φτωχότερη φροντίδα των παιδιών.

Πέραν των προαναφερθέντων είναι αναγκαίο να γίνει λόγος και για κάποιους μεμονωμένους αιτιολογικούς παράγοντες. Αυτοί είναι χαρακτηριστικά παιδιών που υποστηρίζεται ότι ευνοούν τη στοχοποίηση τους, η χρήση ναρκωτικών και η χρήση του παιδιού ως εξιλαστήριο θύμα. Τα παραμορφωμένα και μειονεκτούντα παιδιά σε συγκεκριμένα πολιτισμικά πλαίσια θεωρούνται ως εμπόδιο, ένας κακός οιωνός ακόμα και μη άνθρωπος. Με την τόσο χαμηλή αξία που δίνεται στο παιδί είναι ευνόητο ότι δε θα έχει επαρκή φροντίδα. Το φύλο είναι, επίσης, ένα χαρακτηριστικό που υποβοηθά, σε κάποιες περιπτώσεις, τη κακοποίηση. Η αξία που προσδίδεται στο αρσενικό και στο θηλυκό σε ορισμένους πολιτισμούς επηρεάζει τη μεταχείριση που έχουν τα παιδιά από τους γονείς. Η οικονομική συμμετοχή και η χειραφέτηση της γυναίκας έχουν δείξει διαφοροποιήσεις στη γυναικεία θνησιμότητα και την πρόσβαση σε φαγητό και ιατρικές υπηρεσίες. Το αναπτυξιακό στάδιο, ακόμη, είναι μία ιδιότητα που φαίνεται να επηρεάζει. Θεωρείται πως τα παιδιά έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα να κακοποιηθούν ως νήπια και έφηβοι. Ατυχήματα ενούρησης του παιδιού, χαρακτηριστικό της νηπιακής περιόδου, αλλά και αθέτηση εντολών που είναι εναντιωματική συμπεριφορά και των δύο αναπτυξιακών σταδίων είναι δύο από τα χαρακτηριστικά που οδηγούν συχνά τους γονείς, που έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες και στερούνται συναισθηματικής και κοινωνικής υποστήριξης, να αντιδράσουν με βία. Γονείς που είναι χρήστες ναρκωτικών ή κάνουν κατάχρηση αλκοόλ έχει συχνά παρατηρηθεί ότι γίνονται βίαιοι με τα παιδιά τους και πως τα κακοποιούν. Η χρήση του παιδιού ως εξιλαστήριο θύμα περιγράφει μία κατάσταση σύμφωνα με την οποία ο γονέας εκτονώνει την απογοήτευση του στο παιδί, αλλά μπορεί επίσης να αναφέρεται και σε εκείνη την περίπτωση κατά την οποία το παιδί παγιδεύεται στις διαμάχες εξουσίας ή σε μία συμμαχία μέσα σε ένα γάμο  όπου ο ένας σύζυγος τελικώς αγανακτεί και κάνει το παιδί να πληρώσει γι’ αυτό μέσω του σωματικού ή ψυχικού τραύματος.

 

Βιβλιογραφία

United Nations Children’s Fund,  Division of Data, Research and Policy (2014). Hidden in Plain Sight: A statistical analysis of violence against children. New York. Ανασύρθηκε  στις 15 Σεπτέμβρη 2014 από:

http://files.unicef.org/publications/files/Hidden_in_plain_sight_statistical_analysis_EN_3_Sept_2014.pdf 

Justice, B.  & Justice, R.  (1990). Τhe abusing Family. New York: Plenum Press.

Share

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:18
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:17
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:15
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Δημοσιεύτηκε: Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014 20:22
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 15:08
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 14:57
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:53
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:45
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:42

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 01:29

Η διαπολιτισμική ψυχολογία είναι ένας τομέας της ψυχολογίας που ασχολείται με τη συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς και των εμπειριών του ατόμου, όπως εμφανίζονται σε διάφορες κοινωνίες, καθώς και με τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει και επηρεάζεται, αντίστοιχα, από τον πολιτισμό της κοινωνίας στην οποία ζει.

Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 00:52

Η συμβουλευτική της οικογένειας είναι ο κλάδος εκείνος της συμβουλευτικής που ασχολείται κυρίως με την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν από τη συζυγική ή οικογενειακή σχέση.

Συμβουλευτική αποκατάστασης
Συμβουλευτική αποκατάστασης
Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιουλίου 2014 18:28

Με τον όρο αποκατάσταση εννοούμε τη διαδικασία παροχής βοήθειας σ’ έναν άνθρωπο με φυσική μειονεξία ή ψυχική διαταραχή ώστε να συμμετάσχει στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό μέτρο που του επιτρέπουν οι ικανότητες και οι δυνατότητές του.