Your Psychology

     Ιστότοπος πληροφόρησης για τα νέα ερευνητικά δεδομένα του κλάδου της Ψυχολογίας και της Συμβουλευτικής   -   Χωματίδου Γιούλη 

Η ανίχνευση της απόρρητης σεξουαλικής κακοποίησης είναι εξαιρετικά δύσκολη, καθώς τα σωματικά συμπτώματα συχνά δεν είναι εμφανή, ενώ πολλά  παιδιά και έφηβοι είναι  απρόθυμοι να αποκαλύψουν την κακοποίηση. Οι ερευνητές έχουν επισημάνει ορισμένους παράγοντες οι οποίοι συμβάλλουν ως προς αυτήν την κατεύθυνση.

Τα αισθήματα της ενοχής ή της ντροπής έχουν ως αποτέλεσμα την απροθυμία των θυμάτων να μιλήσουν ανοιχτά για τη σεξουαλική κακοποίηση. Το γεγονός αυτό εντείνεται όταν ο δράστης είναι μέλος της οικογένειας ή κάποιος σημαντικός άλλος. Επιπλέον, η ανίχνευση της σεξουαλικής κακοποίησης στα μικρά παιδιά επιβαρύνεται από την ανώριμη λεκτική έκφραση ή την έλλειψη σεξουαλικής γνώσης και λεξιλογίου για να εξηγήσουν τι συνέβη σε αυτά.

 

Γραφικοί δείκτες σεξουαλικής κακοποίησης στα προβολικά τεστ της ανθρώπινης φιγούρας

 

Ένας από τους πιο ισχυρούς δείκτες της σεξουαλικής κακοποίησης στα έργα των παιδιών αποτελεί η παρουσία έντονα σεξουαλικών θεμάτων. Πολλοί θεωρητικοί έχουν εκφράσει την άποψη ότι η απεικόνιση γεννητικών οργάνων ή «απόκρυφων» σημείων του σώματος αποτελεί πιθανό δείκτη σεξουαλικής κακοποίησης. Τα παιδιά των δυτικών κοινωνιών σπάνια ζωγραφίζουν γεννητικά όργανα και ότι αυτές οι απεικονίσεις είναι πιο συχνές σε παιδιά με συναισθηματικά προβλήματα.

Ωστόσο, τα σεξουαλικά υπονοούμενα στα σχέδια των κακοποιημένων παιδιών δηλώνονται και διαφορετικά, πέρα από την απεικόνιση γεννητικών οργάνων ή γυμνών ανθρώπων. Έτσι τα παιδιά ενδέχεται να ζωγραφίσουν ανθρώπινες μορφές δίνοντας έμφαση σε ένα αισθησιακό φουστάνι, σε μια υπερβολική μεγάλη γλώσσα, στο έντονο μακιγιάζ ή σε άλλα χαρακτηριστικά που δίνουν σαγηνευτικό ύφος στη μορφή. Τα παραπάνω σεξουαλικά υπονοούμενα στα έργα των παιδιών δεν υποδηλώνουν κατ’ ανάγκη σεξουαλική κακοποίηση καθώς ενδέχεται να έχουν επηρεαστεί και από άλλους παράγοντες όπως ο θηλασμός της μητέρας, μία πρόσφατη εγχείρηση, τραυματισμός κάποιου σημείου του σώματος και  η επίδραση των Μ.Μ.Ε.

Ένα άλλο χαρακτηριστικό που παρουσιάζεται σταθερά στα σχέδια των σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών είναι οι ατελείς ανθρώπινες μορφές. Όταν κληθούν να ζωγραφίσουν έναν άνθρωπο, αλλά και όταν ζωγραφίζουν αυθόρμητα τα σεξουαλικά κακοποιημένα παιδιά μπορούν να σχεδιάσουν μόνο το κεφάλι ή το επάνω μέρος του σώματος.

Τα σχέδια των σεξουαλικά κακοποιημένων παιδιών είναι επίσης δυνατόν να εμφανίζουν κάποιο βαθμό αποδιοργάνωσης των μελών του σώματος. Οι ανθρώπινες μορφές είναι καθυστερημένες από αναπτυξιακή άποψη, με αδέξιες συναρθρώσεις και αμφίσημα χαρακτηριστικά και ως εκ τούτου είναι δύσκολο να καταλάβει κανείς τι ακριβώς παριστάνουν.

Μία από τις επιπτώσεις της σεξουαλικής κακοποίησης αποτελεί και η αποσυνδετική διαταραχή της προσωπικότητας, η αξιολόγηση της οποίας θεωρείται δύσκολη στα παιδιά, δεδομένου ότι από αναπτυξιακή άποψη αποτελεί συνήθη συμπεριφορά, ειδικά στην ηλικία των 5-6 ετών. Ωστόσο έχει  υποστηριχτεί ότι τα άτομα που υπέστησαν κακοποίηση μειώνουν ή αποφεύγουν τον έντονο συναισθηματικό πόνο και το ψυχικό τραύμα μέσα από τη μορφή της ονειροπόλησης και της «πνευματικής απόδρασης». Πιθανά χαρακτηριστικά των αποσυνδετικών φαινομένων στην εικαστική έκφραση αποτελεί η δημιουργία σχεδίων που αντιστοιχούν σε άλλα αναπτυξιακά στάδια  (σχεδιαστική παλινδρόμηση). Αυτό μπορεί να εκφραστεί στο σχέδιό τους με γραμμές, σημάδια από τελείες, μπερδεύοντας και αναμειγνύοντας χρώματα και δίνοντας επαναληπτικά δυνατά χτυπήματα στον πηλό.

 

Γραφικοί δείκτες σεξουαλικής κακοποίησης στα προβολικά τεστ της  οικογένειας

 

Το προβολικό τεστ που γνώρισε  ραγδαία δημοσιότητα και αξιοποιήθηκε στη διάγνωση και τη θεραπεία είναι το «Kinetic Family Drawing - KFD» (Κινητικό σχέδιο της Οικογένειας). Κατά τη διάρκεια αυτής της δοκιμασίας ζητείται από τα παιδιά να ζωγραφίσουν όλα τα μέλη της οικογένειας καθώς και τον εαυτό τους την ώρα που κάνουν κάποιο είδος δραστηριότητας. Η οδηγία «να κάνουν κάτι» τονίζεται για να ενθαρρύνει τα παιδιά να ζωγραφίσουν εικόνες που μαρτυρούν δράση ανάμεσα στα πρόσωπα. Οι ερευνητές υποστήριξαν ότι η μετακίνηση από την παραδοσιακή μέθοδο σχεδιασμού της οικογένειας θα κινητοποιούσε όχι μόνο τα συναισθήματα του παιδιού για τον εαυτό του, αλλά και τα συναισθήματα στο διαπροσωπικό τομέα.

Το K-F-D αξιολογήθηκε από την εξέταση του ύφους και της οργάνωσης του σχεδίου, το περιεχόμενο, τα φυσικά χαρακτηριστικά των προσώπων που απεικονίζονται στο σχέδιο και την απόσταση ανάμεσα στις φιγούρες. Πέρα από την κατανόηση της δυναμικής της οικογένειας από τη σκοπιά του παιδιού, η δοκιμασία  «Kinetic Family Drawing» αποτελεί μία αναφορά της αυτοανάπτυξης μέσα στο οικογενειακό σύστημα.

O Burns τόνισε τη σπουδαιότητα της αξιολόγησης του προσωπικού στυλ κατά τη χρήση του K-F-D και υπογράμμισε οχτώ στοιχεία τα οποία παρουσίασε ως δείκτες της παθολογίας της οικογένειας και παρουσιάζονται σε ποικίλες περιπτώσεις. Αυτά είναι: η κατάτμηση του σχεδίου, εγκλωβισμός, αναδίπλωση του χαρτιού και η τοποθέτηση των στοιχείων εντός του διπλωμένου πλαισίου, η υπογράμμιση κάθε φιγούρας και η ζωγραφιά της οικογένειας με μάτι πουλιού σε προοπτική απεικόνιση. Επίσης οι συμβολισμοί που βρέθηκαν στο K-F-D έχουν κοινά στοιχεία με τους συμβολισμούς και τις ερμηνείες από παρόμοια προβολικά σχέδια. 

Σε μια ακόμη σχετική έρευνα η Chase σύγκρινε τη χρήση του K-F-D σε 72 κορίτσια ηλικίας 5-16 ετών που ήταν θύματα αιμομιξίας με ένα επιλεγμένο δείγμα 37 παιδιών με συναισθηματικές διαταραχές και 37 υποκείμενα χωρίς ιστορικό σεξουαλικής κακοποίησης ή άλλης συναισθηματικής διαταραχής. Σε σύγκριση με τα συναισθηματικά διαταραγμένα παιδιά, τα σχέδια των κοριτσιών που είχαν υποστεί αιμομικτική κακοποίηση, παρουσίαζαν στοιχεία εγκλεισμού, ενώ σε σχέση με τα μη κακοποιημένα παιδιά, τα θύματα αιμομικτικής κακοποίησης απεικόνιζαν σύνδεση του εαυτού και της μητέρας.

O Hackbarth,χρησιμοποίησε το K-F-D για να διεξαγάγει μία έρευνα στην οποία συμμετείχαν σεξουαλικά κακοποιημένα παιδιά και μη κακοποιημένα, καθώς και οι μητέρες τους. Τα αποτελέσματα της έρευνας έδειξαν ότι τα σεξουαλικά κακοποιημένα παιδιά σχεδίαζαν λιγότερο οικογενειακές καταστάσεις σε σχέση με τη μητέρα τους, ενώ οι μητέρες τους σχεδίαζαν λιγότερα οικογενειακές στιγμές σε σχέση με τις μητέρες των παιδιών που δεν είχαν αναγνωριστεί ως κακοποιημένα. Ο Hackbarth υποστηρίζει ότι το K-F-D μπορεί να αποτελέσει ένα σημαντικό μέσο αξιολόγησης για τους συμβούλους  στο δημοτικό σχολείο.

Το Kinetic Family Drawing έχει αποκαλύψει πολλά κοινά θέματα στη δουλειά με θύματα σεξουαλικής κακοποίησης και πολλοί ερευνητές  συνηγορούν στην άποψη ότι μπορεί να χρησιμοποιηθεί για διάκριση ανάμεσα στα παιδιά που έχουν υποστεί σεξουαλική κακοποίηση και σε αυτά που δεν έχουν υποστεί.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Brooke, S. L. (1997). «Graphic indicators of Sexual Abuse». Στην ιστοσελίδα: www.stephanielbrooke.com.

DeGraw, D. (2002). "Using the Kinetic Family Drawing (K-F-D) to Assess Bowenian Dynamics in a Young Adult Population". SetonHallUniversity.

Malchiodi A. C (2008). Κατανοώντας τη ζωγραφική των παιδιών. ( Επιμ: Ν. Αναγνωστοπούλου). Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

 

*Η συγκεκριμένη εργασία υπάρχει σε μορφή άρθρου και στο περιοδικό «Εκπαίδευση Ενηλίκων και Πολιτισμός στην Κοινότητα» στην ιστοσελίδα www.cretaadulteduc.gr.

 

Share

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:18
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:17
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:15
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Δημοσιεύτηκε: Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014 20:22
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 15:08
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 14:57
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:53
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:45
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:42

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 01:29

Η διαπολιτισμική ψυχολογία είναι ένας τομέας της ψυχολογίας που ασχολείται με τη συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς και των εμπειριών του ατόμου, όπως εμφανίζονται σε διάφορες κοινωνίες, καθώς και με τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει και επηρεάζεται, αντίστοιχα, από τον πολιτισμό της κοινωνίας στην οποία ζει.

Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 00:52

Η συμβουλευτική της οικογένειας είναι ο κλάδος εκείνος της συμβουλευτικής που ασχολείται κυρίως με την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν από τη συζυγική ή οικογενειακή σχέση.

Συμβουλευτική αποκατάστασης
Συμβουλευτική αποκατάστασης
Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιουλίου 2014 18:28

Με τον όρο αποκατάσταση εννοούμε τη διαδικασία παροχής βοήθειας σ’ έναν άνθρωπο με φυσική μειονεξία ή ψυχική διαταραχή ώστε να συμμετάσχει στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό μέτρο που του επιτρέπουν οι ικανότητες και οι δυνατότητές του.