Your Psychology

     Ιστότοπος πληροφόρησης για τα νέα ερευνητικά δεδομένα του κλάδου της Ψυχολογίας και της Συμβουλευτικής   -   Χωματίδου Γιούλη 

Ο θάνατος ενός παιδιού είναι η οδυνηρότερη και πιο σκληρή εμπειρία που μπορεί να βιώσει ένας γονιός.

Η σχέση μεταξύ γονέα και παιδιού είναι μια μοναδική και πολύπλοκη σχέση. Καμία άλλη ανθρώπινη σχέση δεν μπορεί να συγκριθεί με αυτή ως προς τη δύναμη, τη μοναδικότητα, την ευαλωτότητα και τις ευθύνες της. Ο δεσμός μεταξύ του παιδιού και των γονιών είναι τόσο βιολογικός όσο και συναισθηματικός, ξεκινά πριν από τη γέννηση και αφορά τόσο το παρόν, όσο και το μέλλον. Αν και ο απώτερος στόχος της ανατροφής του παιδιού είναι η μελλοντική του ανεξαρτητοποίηση, οι γονείς ποτέ δεν νιώθουν έτοιμοι να το αποδεσμεύσουν.

Ο θάνατος ενός παιδιού ανατρέπει τη φυσιολογική σειρά των πραγμάτων. Οι γονείς περιμένουν να δουν τα παιδιά τους να μεγαλώνουν και να γίνονται ικανοί ενήλικες, να αποκτήσουν δικά τους παιδιά και αυτοί εγγόνια. Όταν λοιπόν το παιδί πεθαίνει, η επένδυσή τους στο μέλλον χάνεται. Έτσι, νιώθουν ότι ακόμα και το δικό τους μέλλον έχει τελειώσει.

Τα μέλη της οικογένειας δεν θρηνούν μόνο το θάνατο του παιδιού, θρηνούν επίσης και την απώλεια της οικογένειας όπως ακριβώς την είχαν ζήσει και την ήξεραν τόσα χρόνια. Όσο και αν έχουν προετοιμαστεί ψυχολογικά, ο θάνατος διαταράσσει την ισορροπία του οικογενειακού συστήματος, αναγκάζοντας τα μέλη του να αναζητήσουν μια νέα δυναμική ισορροπία, διαφορετική από εκείνη που υπήρχε προηγουμένως. Υιοθετούν νέους ρόλους, θέτουν νέους κανόνες, αναθεωρούν τους στόχους, τις αξίες και τις προτεραιότητές τους. Οι αλλαγές αυτές είναι αναπόφευκτες και απαραίτητες για τη διαμόρφωση μιας νέας ισορροπίας. Το πένθος τους είναι μακροχρόνιο και επηρεάζεται από ατομικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς παράγοντες. Παρ’ όλο που ο θάνατος αφορά το συγκεκριμένο παιδί, το κάθε μέλος θρηνεί την απώλεια μιας διαφορετικής, προσωπικής και μοναδικής σχέσης που είχε αναπτύξει μαζί του.

Για τους γονείς, ο θάνατος του παιδιού είναι ανεξήγητος και αδιανόητος και ανατρέπει όλους τους νόμους της φύσης. Το πένθος τους παρουσιάζει ατομικές διαφορές ως προς την πολυπλοκότητα, χρονιότητα και ένταση, με αποτέλεσμα πολλές φορές να παρερμηνεύεται, καθώς εμφανίζει μια εικόνα «παθολογίας». Ωστόσο, τις περισσότερες φορές αποτελεί μια φυσιολογική πορεία θρήνου η οποία, για να γίνει κατανοητή, απαιτεί τη βαθύτερη μελέτη των ιδιαιτεροτήτων που τη χαρακτηρίζουν.

Κάθε γονιός δεν θρηνεί μόνο το χαμό του παιδιού του, αλλά και όλα τα όνειρα, τις προσδοκίες, τις ανάγκες, τις σκέψεις, τα συναισθήματα που είχε εναποθέσει σ’ αυτό το παιδί από τη στιγμή της σύλληψής του. Θρηνεί ένα κομμάτι από τον εαυτό του. Θρηνεί την ταυτότητα που είχε ως «γονιός» του συγκεκριμένου παιδιού. Η αίσθηση κενού, ανασφάλειας, σύγχυσης και κατάθλιψης διαρκούν για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Πολλοί γονείς περιγράφουν όλη τη διάρκεια της αρρώστιας του παιδιού και τον θάνατό του ως μια κατάσταση την οποία ήταν αδύναμοι οι ίδιοι να την αλλάξουν. Νιώθουν ενοχές, καθώς δεν μπορούν να ανταποκριθούν στο γονεϊκό τους ρόλο, σύμφωνα με τον οποίο πρέπει να λειτουργούν ως ασπίδα προστασίας για το παιδί τους και να είναι απόλυτα δοτικοί. Προκειμένου να αποδεχτούν το θάνατο του παιδιού τους και να απαλλαγούν από τις ενοχές, πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι οι αντιδράσεις αυτές είναι φυσιολογικές. Διαφορετικά, καταφεύγουν σε αυτοτιμωρητικές και αυτοκαταστροφικές πράξεις και τότε το πένθος τους μπορεί να γίνει παθολογικό.

Σημαντικά προβλήματα προκύπτουν στην οικογένεια όταν οι γονείς προσδοκούν ότι το άλλο τους παιδί θα «πάρει την θέση» αυτού που πέθανε, όταν το συγκρίνουν αρνητικά με την εξιδανικευμένη εικόνα του νεκρού αδελφού/ής, όταν το υπερπροστατεύουν από φόβο μην το χάσουν ή όταν εκφράζουν άμεσα ή έμμεσα την επιθετικότητά τους γιατί «ζει» ή γιατί προσαρμόστηκε «γρήγορα» και «εύκολα» στην απώλεια. Μερικές φορές καταφεύγουν σε μια βεβιασμένη αναπλήρωση του κενού με την απόκτηση άλλου παιδιού από το οποίο έχουν μη ρεαλιστικές προσδοκίες, με αποτέλεσμα το παιδί αυτό να παρουσιάζει ψυχολογικά προβλήματα στη μετέπειτα εξέλιξή του.

Παρ’ όλες τις δυσκολίες, τη χρονιότητα και την πολυπλοκότητα του πένθους, οι γονείς επιβιώνουν. Η άποψη ότι το στρες από τη χρόνια αρρώστια και το θάνατο ενός παιδιού αυξάνουν τη συχνότητα των διαζυγίων αποτελεί μύθο. Χωρίς αμφιβολία, η συζυγική σχέση δοκιμάζεται, καθώς απορροφημένοι από το θρήνο τους, οι δυο σύντροφοι δεν είναι σε θέση να στηρίξουν ο ένας τον άλλον, όπως συνέβαινε στο παρελθόν. Άλλοτε, πάλι, αλληλοπροστατεύονται, με αποτέλεσμα να μην μοιράζονται τα συναισθήματά τους. Άλλοτε, μεταθέτει ο ένας στον άλλον το θυμό που προκαλεί η απώλεια του παιδιού. Συχνά φοβούνται ότι, πέρα από το παιδί, κινδυνεύει να χαθεί και η δική τους σχέση. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αναγνωρίσει το ζευγάρι ότι καθένας έχει το δικό του μοναδικό τρόπο να πενθεί και ότι η διεργασία του θρήνου αποτελεί προσωπική εμπειρία. Σε καμία περίπτωση δεν «ξεχνιέται» το παιδί, όμως η αίσθηση του κενού που προκάλεσε ο θάνατός του, διατηρείται και εντάσσεται μέσα στην καθημερινή ζωή, αποτελώντας αναπόσπαστο μέρος της. Σύμφωνα με ερευνητικά δεδομένα, τα συμπτώματα θρήνου παραμένουν έκδηλα επτά έως εννιά χρόνια μετά το θάνατο του παιδιού, γεγονός που τονίζει τη χρονιότητα του πένθους των γονιών.

Η οποιαδήποτε θεραπευτική παρέμβαση πρέπει να στηρίζεται στη βαθιά γνώση των διεργασιών θρήνου που βιώνουν οι ενήλικες που βρίσκονται αντιμέτωποι με το θάνατο ενός μέλους της οικογένειας. Καθένας τους, είναι δυνατό να βιώνει μια ατομική διεργασία θρήνου, αυτή όμως ολοκληρώνεται μέσα σε ένα οικογενειακό σύστημα το οποίο επηρεάζεται, αλλάζει και εξελίσσεται μέσα στο χρόνο.

Οι όροι χήρος και χήρα, χρησιμοποιούνται για να δηλώσουν την απώλεια ενός συζύγου. Ένα παιδί του οποίου οι γονείς πεθαίνουν αποκαλείται ορφανό. Κανένας όρος, όμως, δεν υπάρχει για τους γονείς που χάνουν το παιδί τους, γεγονός που υποδηλώνει το πόσο δύσκολο είναι να περιγραφεί αυτή η κατάσταση και πόσο η κοινωνία αποφεύγει να δεχτεί την ύπαρξη ενός τέτοιου ενδεχόμενου, εξοστρακίζοντάς το ακόμα και από τη γλωσσική του αποτύπωση.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Hansen, J. (1984). Death and grief in the family. Rockville, Maryland: Aspen Systems Coorporation.

Παπαδάτου, Δ. & Αναγνωστόπουλος, Φ. (1999). Η ψυχολογία στο χώρο της υγείας (5η Έκδ.) Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα.

Schmidt, L. (1987). Working with bereaved parents. In Krulik, T., Holaday, B. & Martinson, I. (Eds.), The child and family facing Life-threatening illness (pp: 327-344). New York: Lippincott Company.

Share

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:18
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:17
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:15
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Δημοσιεύτηκε: Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014 20:22
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 15:08
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 14:57
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:53
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:45
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:42

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 01:29

Η διαπολιτισμική ψυχολογία είναι ένας τομέας της ψυχολογίας που ασχολείται με τη συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς και των εμπειριών του ατόμου, όπως εμφανίζονται σε διάφορες κοινωνίες, καθώς και με τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει και επηρεάζεται, αντίστοιχα, από τον πολιτισμό της κοινωνίας στην οποία ζει.

Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 00:52

Η συμβουλευτική της οικογένειας είναι ο κλάδος εκείνος της συμβουλευτικής που ασχολείται κυρίως με την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν από τη συζυγική ή οικογενειακή σχέση.

Συμβουλευτική αποκατάστασης
Συμβουλευτική αποκατάστασης
Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιουλίου 2014 18:28

Με τον όρο αποκατάσταση εννοούμε τη διαδικασία παροχής βοήθειας σ’ έναν άνθρωπο με φυσική μειονεξία ή ψυχική διαταραχή ώστε να συμμετάσχει στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό μέτρο που του επιτρέπουν οι ικανότητες και οι δυνατότητές του.