Your Psychology

     Ιστότοπος πληροφόρησης για τα νέα ερευνητικά δεδομένα του κλάδου της Ψυχολογίας και της Συμβουλευτικής   -   Χωματίδου Γιούλη 

Η ανακουφιστική θεραπεία και η ψυχική διεργασία που βιώνει το παιδί καθώς πορεύεται προς το θάνατο

  

Ανακουφιστική θεραπεία

 

Η ανακουφιστική φροντίδα καθορίστηκε από τον παγκόσμιο οργανισμό υγείας το 1990 ως η θεραπεία που εφαρμόζεται όταν κάθε άλλη μορφή θεραπείας έχει αποφασιστεί ότι δεν είναι πια αποτελεσματική και το παιδί οδεύει προς το θάνατο. Στόχος αυτής της θεραπείας είναι η ανακούφιση από κάθε πόνο και η ομαλή κατάληξη του παιδιού. Οι υπηρεσίες ανακουφιστικής φροντίδας άρχισαν να εξελίσσονται ραγδαίως μετά από την ίδρυση του St Christofer’s Hospice το 1967 στο Λονδίνο από την Dr.Cicely Saunders.

H ανακουφιστική φροντίδα, στο τελικό στάδιο του καρκίνου, θα πρέπει να εναρμονίζεται με τις ανάγκες και τις επιθυμίες του παιδιού και της οικογένειας, με σκοπό την παροχή της καλύτερης δυνατής ποιότητας ζωής για τις μέρες που απομένουν. Αυτό που είναι πραγματικά απαραίτητο είναι η δέσμευση, η αγάπη και μια κατανόηση του τι είναι δυνατό και επιθυμητό και πάνω απ’ όλα, η ανθρώπινη επαφή.

Ωστόσο, πολλές φορές οι προσδοκίες της οικογένειας δεν εναρμονίζονται με τις υποδείξεις των γιατρών. Έτσι μπορεί να υπάρξει μια μεγάλη περίοδος ανάμεσα στη στιγμή που ο γιατρός αποφασίζει ότι το παιδί δεν θα θεραπευτεί και τη στιγμή που η οικογένεια θα αποδεχθεί ότι το παιδί έχει εισέλθει στην τελική φάση της ζωής του.

Από τη στιγμή που το παιδί εισέλθει σ’ αυτή τη φάση της ζωής του, είναι καλό η οικογένειά του να παροτρύνεται να αναλάβει την ανακουφιστική φροντίδα του, εφόσον υπάρχουν οι δυνατότητες, ώστε να περάσει το διάστημα που του απομένει σε ένα οικείο και ζεστό περιβάλλον.

 

Η ψυχική διεργασία που βιώνει το παιδί καθώς πορεύεται προς το θάνατο και η αντίληψη της έννοιας του θανάτου

 

Η ψυχική διεργασία που βιώνει το παιδί καθώς πορεύεται προς το θάνατο είναι συνάρτηση της αντίληψης που έχει για την έννοια του θανάτου. Πριν όμως γίνει αναφορά σ’ αυτό είναι σημαντικό να γνωρίζει κανείς πώς αναπτύσσεται η έννοια του θανάτου στο υγιές παιδί.

Σύμφωνα με το ψυχαναλυτικό μοντέλο, το «άγχος του αποχωρισμού» που βιώνει το παιδί των 6 μηνών από τη στιγμή που διαφοροποιείται από τη μητέρα του, αποτελεί και την αρχή του «άγχους θανάτου» στη ζωή ενός ατόμου.

Από μια άλλη πλευρά, σύμφωνα με τη θεωρία της Γενετικής Ψυχολογίας και το γνωστό μοντέλο του Piaget, πιστεύεται ότι οι βάσεις για την κατανόηση της έννοιας του θανάτου βρίσκονται στις γνωστικές ικανότητες που αναπτύσσει το παιδί μεταξύ 6 και 8 μηνών, περίοδο κατά την οποία αποκτά την αντίληψη της «μονιμότητας του αντικειμένου ή υποκειμένου». Μ’ άλλα λόγια πρέπει πρώτα να έχει καταλάβει τη μονιμότητα των αντικειμένων ή υποκειμένων (δηλαδή την ύπαρξή τους έστω κι αν δεν βρίσκονται στο άμεσο περιβάλλον του, άρα προσδοκά και την επιστροφή τους), ώστε στη συνέχεια να μπορεί να συνειδητοποιήσει τη μη επιστροφή τους, δηλαδή την έννοια του θανάτου, αφού ο θάνατος σημαίνει «μη επιστροφή».

Σημαντικές διαφωνίες επικρατούν ως προς το «πότε» φθάνει ένα παιδί σε μια ολοκληρωμένη συνειδητοποίηση της έννοιας του θανάτου. Άλλοι τοποθετούν αυτή τη γνώση σε μια ηλικία μεταξύ 9 και 12 χρόνων, ενώ άλλοι την τοποθετούν στην ηλικία μόλις των 3 και 4 χρόνων.

Από τις έρευνες που στηρίζονται στην πεποίθηση ότι η έννοια του θανάτου αναπτύσσεται μέσα από στάδια κατανόησης που αντιστοιχούν σε συγκεκριμένες ηλικίες, γνωστότερη είναι η μελέτη της Maria Nagy. Ισχυρίζεται ότι σ’ ένα πρώτο στάδιο το παιδί της ηλικίας 3-5 χρόνων αντιλαμβάνεται το θάνατο σαν ένα γεγονός, όπως ο ύπνος ή κάποιος προσωρινός αποχωρισμός, μ’ άλλα λόγια σαν ένα φαινόμενο που δεν είναι οριστικό και μόνιμο αλλά αναστρέψιμο.

Σ’ ένα δεύτερο στάδιο το παιδί των 5-9 ετών καταλαβαίνει ότι ο θάνατος αποτελεί οριστικό γεγονός, που δεν αναστρέφεται, αλλά πιστεύει ότι μπορεί να συμβεί μονάχα στους άλλους κι όχι στον εαυτό του. Συχνά το παιδί αυτής της ηλικίας προσωποποιεί το θάνατο δίνοντάς του τη μορφή «φαντάσματος», ανάλογα με το τι ακούει και μαθαίνει από το περιβάλλον του.

Τέλος, σ’ ένα τρίτο στάδιο το παιδί το μεγαλύτερο των 9 ή 10 χρονών αντιλαμβάνεται το θάνατο όπως και ο ενήλικας σαν ένα γεγονός αναπόφευκτο, οριστικό, που συμβαίνει σε όλους και αποτελεί μέρος του κύκλου ζωής κάθε ζωντανού οργανισμού.

Νεότερες έρευνες έρχονται να υποστηρίξουν ότι δεν είναι τόσο η ηλικία του παιδιού, όσο οι γνωστικές του ικανότητες που καθορίζουν πώς αντιλαμβάνεται την έννοια του θανάτου σε μια δεδομένη στιγμή. Ερευνητές, βασιζόμενοι στο θεωρητικό μοντέλο του Piaget, περιγράφουν πώς αντιλαμβάνεται το παιδί το θάνατο σε καθένα από τα τέσσερα διαδοχικά στάδια ανάπτυξης των γνωστικών λειτουργιών. Ισχυρίζονται ότι μονάχα στο τέταρτο στάδιο το παιδί φτάνει σε μια ώριμη αντίληψη της έννοιας του θανάτου. Σ’ αυτό το στάδιο αποκτά πλέον τις απαραίτητες γνωστικές ικανότητες που του επιτρέπουν να κάνει συλλογισμούς, γενικεύσεις, υποθέσεις σε ένα αφηρημένο επίπεδο σκέψης. Έτσι λοιπόν, αντιλαμβάνεται το θάνατο σαν ένα παγκόσμιο φυσιολογικό φαινόμενο, που για να το ερμηνεύσει δίνει βιολογικές, φιλοσοφικές ή θεολογικές εξηγήσεις.

Βέβαια, όπως τονίζουν πολλοί συγγραφείς όταν εξετάζει κανείς το πώς αναπτύσσεται η έννοια του θανάτου, πρέπει να λαμβάνει πάντα υπ’ όψη του, πέρα από την ηλικία και τις γνωστικές ικανότητες του παιδιού, και το ρόλο που παίζουν οι κοινωνικο-οικονομικοί παράγοντες, οι οικογενειακές και θρησκευτικές αντιλήψεις, καθώς και οι προσωπικές εμπειρίες του παιδιού σχετικά με το θάνατο.

Αν πράγματι η έννοια του θανάτου στο άρρωστο παιδί αναπτύσσεται όπως και στο υγιές, μπορεί κανείς να υποθέσει ότι πριν φτάσει σε μια ολοκληρωμένη έννοια του θανάτου, το παιδί δεν θα μπορεί να συνειδητοποιήσει ότι απειλείται η ζωή του κι ούτε θα έχει ιδιαίτερο άγχος για την πρόγνωση και εξέλιξη της αρρώστιάς του. Όμως, η πραγματικότητα δείχνει να είναι διαφορετική. Ενώ για το παιδί 5 χρονών, πιστεύεται ότι το άγχος θανάτου σχετίζεται κι εκφράζεται με το άγχος του αποχωρισμού από τους γονείς του, συστηματικές έρευνες έχουν γίνει κυρίως με παιδιά 6-10 ετών και τονίζουν ότι σ’ αυτήν την ηλικία το παιδί συνειδητοποιεί τη σοβαρότητα της κατάστασής του, ακόμα κι αν δεν τη συζητά ανοιχτά με το περιβάλλον του.

Αυτή η συνειδητοποίηση είναι φανερή στο αυξημένο άγχος που βιώνουν παιδιά με μια χρόνια αρρώστια, όταν συγκρίνονται με συνομήλικα υγιή παιδιά. Χαρακτηριστικά μάλιστα, ιδιαίτερα αυξημένο είναι το άγχος εκείνων των οποίων η πρόγνωση της αρρώστιας είναι κακή.

Κατά την Bluebond-Langner για να φτάσει ένα παιδί στη γνώση ότι η αρρώστιά του οδηγεί στο θάνατο, πρέπει πρώτα απ’ όλα να έχει βιώσει μια σειρά από σημαντικά γεγονότα ή εμπειρίες, όπως είναι: η διάγνωση, η κατανόηση της θεραπείας, οι επιπλοκές της αρρώστιας, η μη αποτελεσματικότητα των φαρμάκων και η πληροφορία ότι παιδιά με την ίδια αρρώστια πεθαίνουν. Είναι μέσα από αυτές τις εμπειρίες που το παιδί συνθέτει και οργανώνει νέες πληροφορίες, δίνοντας έτσι μια συνεχώς μεταβαλλόμενη ερμηνεία για το πώς αντιλαμβάνεται την κατάστασή του και την εικόνα του εαυτού του.

Προοδευτικά φτάνει στη συνειδητοποίηση ότι η αρρώστιά του είναι θανατηφόρα κι ότι το ίδιο δεν θα γίνει καλά, ούτε θα είναι για πάντα άρρωστο, αλλά ότι πεθαίνει. Αυτή η συνειδητοποίηση λοιπόν δεν εξαρτάται τόσο από την ηλικία του, όσο από την πληροφόρηση και γνώση που αποκτά μέσα από μια σειρά από εμπειρίες που έχει βιώσει στην  πορεία της αρρώστιάς του.

Στην τελική φάση της αρρώστιάς του κάθε παιδί θρηνεί μπρος στην απώλεια αυτού που ήταν κάποτε και μπρος στον αποχωρισμό που επίκειται. Σύμφωνα με την Kubler-Ross, η ψυχική διεργασία που βιώνει κάθε άτομο που οδεύει προς το θάνατο χαρακτηρίζεται από πέντε στάδια: το στάδιο της άρνησης, του θυμού, της διαπραγμάτευσης, της κατάθλιψης και της αποδοχής. Έτσι λοιπόν και το παιδί μπορεί να νιώσει κατάθλιψη, θυμό, μοναξιά ή και μια αίσθηση αδικίας.

Αφού το παιδί ολοκληρώσει τη διαδικασία της διεργασίας και αποδοχής του επικείμενου θανάτου του, αρχίζει να αποσύρεται συναισθηματικά και να αποδεσμεύεται σταδιακά από τις σχέσεις του με τα αγαπημένα του πρόσωπα. Παύει να επικοινωνεί με το περιβάλλον του, λιγοστεύουν τα ενδιαφέροντά του, κοιμάται περισσότερο, δεν μιλάει πολύ και περιορίζεται σε ελάχιστες στενές σχέσεις.

Η εσωστρέφειά του αυτή συχνά παρερμηνεύεται από τους δικούς του, που νομίζουν ότι δεν τους θέλει, δεν τους αγαπάει ή τους απορρίπτει. Σ’ αυτή τη φάση πρέπει οι ειδικοί να βοηθήσουν την οικογένεια να καταλάβει ότι αυτή η διαδικασία της «απόσυρσης» είναι μια φυσιολογικότατη αντίδραση και ψυχική προετοιμασία κάθε ατόμου που πεθαίνει. Παράλληλα, όμως, είναι σημαντικό να καταλάβουν ότι ενώ το παιδί αποσύρεται, έχει ταυτόχρονα ανάγκη να νιώσει ότι τα αγαπημένα του πρόσωπα είναι κοντά του, ότι δεν θα το εγκαταλείψουν και ότι δεν θα πεθάνει ολομόναχο.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Bluebond – Langner, M. (1977). Meanings of death to children. In: Feifel, H. New meanings of death, N.Y., McGraw-Hill.

Διεθνής Εταιρεία Παιδιατρικής Ογκολογίας, (1997). Οδηγίες για συμπαράσταση σε παιδιά με καρκίνο στο τελικό στάδιο. Πρόσβαση στις 2 Μαρτίου 2009, http://www.floga.org.gr

Imbach, P, Kühne, T., Arceci, R. (2006). A comprehensive guide, Pediatric Oncology, 241.

Johnson-Soderberg, S. (1981). The development of a child’s concept of death. Oncology Nursing Forum, 8(1), 23-26.

Koocher, G. (1973). Childhood death and cognitive development. Death Psychology, 9 (3), 369-375.

Kübler – Ross, E. (1969). On death and dying. New York: McMillan.

Nagy, M.H. (1948). The child’s theory concerning death. Journal Genetics Psychology, 73, 3 – 27.

Παπαδάτου, Δ. (1986). Το παιδί με τη χρόνια αρρώστια μπρος στο θάνατο. Ανακοίνωση στο 3ο Μετεκπαιδευτικό Σεμινάριο στη Παιδοψυχιατρική, Αθήνα.

Twycross, R. (1995). Introducing Palliative Care. In Radcliffe Medical Press:Oxford.

 

Share

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:18
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:17
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:15
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Δημοσιεύτηκε: Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014 20:22
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 15:08
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 14:57
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:53
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:45
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:42

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 01:29

Η διαπολιτισμική ψυχολογία είναι ένας τομέας της ψυχολογίας που ασχολείται με τη συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς και των εμπειριών του ατόμου, όπως εμφανίζονται σε διάφορες κοινωνίες, καθώς και με τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει και επηρεάζεται, αντίστοιχα, από τον πολιτισμό της κοινωνίας στην οποία ζει.

Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 00:52

Η συμβουλευτική της οικογένειας είναι ο κλάδος εκείνος της συμβουλευτικής που ασχολείται κυρίως με την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν από τη συζυγική ή οικογενειακή σχέση.

Συμβουλευτική αποκατάστασης
Συμβουλευτική αποκατάστασης
Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιουλίου 2014 18:28

Με τον όρο αποκατάσταση εννοούμε τη διαδικασία παροχής βοήθειας σ’ έναν άνθρωπο με φυσική μειονεξία ή ψυχική διαταραχή ώστε να συμμετάσχει στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό μέτρο που του επιτρέπουν οι ικανότητες και οι δυνατότητές του.