Your Psychology

     Ιστότοπος πληροφόρησης για τα νέα ερευνητικά δεδομένα του κλάδου της Ψυχολογίας και της Συμβουλευτικής   -   Χωματίδου Γιούλη 

Οι αντιδράσεις του παιδιού και της οικογένειας μετά τη διάγνωση του καρκίνου

  

Οι αντιδράσεις του παιδιού

 

Κάθε παιδί αντιδρά με το δικό του μοναδικό τρόπο στη γνωστοποίηση της διάγνωσης. Οι αντιδράσεις ποικίλλουν ως προς την έκφραση αλλά και την έντασή τους. Άλλοτε έχουν εποικοδομητικές και άλλοτε αρνητικές επιπτώσεις στην οργανική και ψυχική υγεία του ατόμου και στη σχέση του με τους άλλους. Το παιδί μπορεί να βιώσει φόβο, ανησυχία, θυμό, κατάθλιψη. Όταν όμως αρνείται όλα αυτά τα συναισθήματα αποξενώνεται από τον ίδιο του τον εαυτό, βιώνει μια εσωτερική υπερένταση που μπορεί να επηρεάσει αρνητικά το αμυντικό του σύστημα και τη γενικότερη προσαρμογή του στη πραγματικότητα. Άλλες φορές, ενώ βρίσκεται σε επαφή με τα συναισθήματά του, διστάζει να τα εκφράσει, είτε γιατί προσπαθεί να προστατεύσει τους ανθρώπους που αγαπά, είτε γιατί το περιβάλλον του έχει δυσκολία να ακούσει και να αποδεχτεί όσα το παιδί μοιράζεται μαζί του.

Αναφορικά με την κατάθλιψη, η συσχέτισή της με τον καρκίνο είναι αποτέλεσμα της απώλειας του φυσιολογικού ρυθμού ζωής λόγω της νόσου και των παρενεργειών από τη μακρόχρονη θεραπεία. Στα παιδιά με καρκίνο εκφράζεται ως αίσθημα λύπης και σπανιότερα ως ανορεξία και μείωση στη διάθεση για δραστηριότητες. Ενώ η κατάθλιψη είναι συχνό φαινόμενο σε παιδιά με κακοήθη νόσο, πολλά από αυτά τα παιδιά δεν ανέφεραν ανάλογα συμπτώματα εξαιτίας της υποβαθμισμένης σημασίας που δινόταν από τους γονείς στην έκφραση των συναισθημάτων. Απ’ την άλλη, τα παιδιά ίσως να αρνούνται να αναγνωρίσουν τη συναισθηματική καταπόνηση και συνεπώς επιστρατεύουν την άρνηση ως προστατευτικό μηχανισμό.

Όπως αναφέρθηκε και παραπάνω, ένα ιδιαίτερα έντονο συναίσθημα που νιώθει το παιδί μετά τη διάγνωση είναι το άγχος, το οποίο θεωρείται φυσιολογικό μέχρι κάποιο βαθμό, καθώς έρχεται αντιμέτωπο με μια απειλητική και άγνωστη κατάσταση. Κάποια παιδιά ίσως υποφέρουν από μεγαλύτερη αγωνία απ’ ό,τι χρειάζεται σε τέτοιες καταστάσεις, επειδή υποθάλπουν αβάσιμους φόβους σχετικά με την ασθένεια ή τη θεραπεία, τους οποίους δεν μπορούν τα ίδια να εκφράσουν.

Το προσωπικό υγείας πρέπει να παίξει ένα σημαντικό ρόλο, ενθαρρύνοντας το άρρωστο παιδί να μοιραστεί τον τρόπο που βιώνει τη διάγνωση και το πρόβλημα της υγείας του. Θα πρέπει πρώτα απ’ όλα να προσφέρεται η ευκαιρία να εκφράσουν οποιαδήποτε συναισθήματα λύπης, θυμού ή αδικίας έχουν σχετικά με τον καρκίνο. Οι αντιδράσεις αυτές είναι απόλυτα φυσιολογικές, παρόμοιες με εκείνες που βιώνουν και άλλοι ασθενείς που έρχονται αντιμέτωποι με τη διάγνωση μιας χρόνιας ή απειλητικής για τη ζωή τους αρρώστιας.

 

Οι αντιδράσεις της οικογένειας

 

Η διάγνωση μιας χρόνιας και σοβαρής αρρώστιας σε ένα παιδί αποτελεί βαρύ ναρκισσιστικό πλήγμα για τους γονείς και δημιουργεί αισθήματα χάους και βαθιάς αποδιοργάνωσης, τόσο ψυχολογικής, όσο και πρακτικής.

Τα συναισθήματα και οι αντιδράσεις των γονιών αποτελούν ένα μέρος μιας απαραίτητης διεργασίας που τους βοηθά να δεχτούν προοδευτικά την πραγματικότητα, να καταλάβουν τη σοβαρότητα της αρρώστιας και να συνεργαστούν για τη θεραπεία της.  Περιλαμβάνουν το αρχικό σοκ που συνοδεύεται από άρνηση ή δυσπιστία να δεχτούν οι γονείς μια τόσο οδυνηρή πραγματικότητα. Μερικές φορές αντιδρούν αμφισβητώντας τις ικανότητες του γιατρού ή τα αποτελέσματα των ιατρικών εξετάσεων και ελπίζουν ότι «κάποιο λάθος» έγινε στη διάγνωση. Η άρνηση αυτή είναι ένας προστατευτικός μηχανισμός άμυνας που βοηθά τους γονείς να αντιμετωπίσει την έντονη κρίση με λιγότερη συναισθηματική φόρτιση. Όταν όμως παρατείνεται για μεγάλο χρονικό διάστημα ή όταν οδηγεί σε μη συνεργασιμότητα ή σε πλήρη αντίθεση προς οποιαδήποτε θεραπεία, τότε η παρεμβολή ενός Ψυχολόγου θεωρείται απαραίτητη για να βοηθήσει τους γονείς να ξεπεράσουν μια άρνηση που έχει πάρει παθολογικές διαστάσεις.

Ο θυμός είναι επίσης μια πολύ κοινή αντίδραση και εκφράζει τη βαθύτερη απελπισία κι ένα αίσθημα αδικίας και διαμαρτυρίας («γιατί να τύχει σε μας αυτό το κακό;»). Η επιθετικότητα των γονιών σε αυτή την αρχική φάση κατευθύνεται άλλοτε προς το Θεό, άλλοτε προς το νοσηλευτικό προσωπικό και άλλοτε προς τον ίδιο τον εαυτό του,  Επιπλέον, νιώθουν ενοχές για την ασθένεια, ανεπάρκεια στο ρόλο τους και κυριεύονται από αισθήματα απελπισίας και διαλυτικής δυστυχίας.

Όταν οι γονείς αρχίζουν να συνειδητοποιούν τη σοβαρότητα της κατάστασης, περνάνε από μια περίοδο κατάθλιψης, που είναι απαραίτητη για να αρχίσει μια συνειδητή διεργασία προσαρμογής στη νέα κατάσταση. Φυσιολογικό πρέπει να θεωρείται το άγχος που προκαλείται από την αβεβαιότητα για το μέλλον του παιδιού και από τις αλλεπάλληλες μεταβολές στη ζωή της οικογένειας. Συχνά οι περίοδοι κατάθλιψης εναλλάσσονται με περιόδους υπερενεργετικότητας και αισιοδοξίας.

Πολύ πιο γρήγορα θα αποδεχτούν και θα προσαρμοστούν οι γονείς στη νέα κατάσταση αν έχουν την ευκαιρία να μοιραστούν με το περιβάλλον τους αυτά τα συναισθήματα αντί να τα καταπνίγουν και να καταφεύγουν σε συναισθηματική απομόνωση. Σε οποιαδήποτε περίπτωση, η συναισθηματική αντίδραση θα εξαρτηθεί από την προσωπικότητα και την συμπεριφορά των γονιών, την παρουσία του ιατρικού προσωπικού και πώς οι επαγγελματίες υγείας χειρίζονται την κατάσταση. Επομένως, το ιατρονοσηλευτικό προσωπικό πρέπει να ενθαρρύνει τους γονείς να εκφράσουν ανοιχτά όλα τα συναισθήματά τους, να εξηγεί ότι αυτά αποτελούν φυσιολογικές αντιδράσεις μπρος τη διάγνωση και να τους καθοδηγεί στο πώς να συμπεριφερθούν στο άρρωστο παιδί και στα υπόλοιπα μέλη της οικογένειας.

 

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Barraclough, J. (1999). Cancer and emotion, A practical guide to psycho-oncology. In: J.Wiley & Sons, N.Y.

Δεληαντώνη-Οικονόμου, Χ. (1991). Ιδιαιτερότητες στο ρόλο του Ψυχολόγου σε αντικαρκινικό νοσοκομείο. Ανακοίνωση στο σεμινάριο κοινωνικών λειτουργών με θέμα Ψυχοκοινωνική διάσταση του καρκίνου, Αθήνα.

Haig, RA. (1992). Management of depression in patients with advanced cancer. Medical Journal of Australia, 156, 499 – 503.

Maguire, P., Faulkner, A., Regnard, C. (1993). Managing the anxious patient with advancing disease-a flow diagram. PalliativeMedicine, 7, 239 – 244.

Παπαδάτου, Δ. & Αναγνωστόπουλος, Φ. (1999). Η ψυχολογία στο χώρο της υγείας (5η Έκδ.) Αθήνα: Ελληνικά Γράμματα

Δ. Παπαδάτου, Ε. Μαθιουδάκη-Χλαπανίδη, Π. Χατήρα.(1986). Η Ψυχολογική Αντιμετώπιση της Οικογένειας και του Παιδιού με  Καρκίνο, In Δ. Παπαδάτου &. Φ. Αναγνωστόπουλος (επ.), Ψυχολογική Προσέγγιση Ατόμων με Καρκίνο. Έκδοση «Φλόγα». Ιατρικές Εκδόσεις Κ. Ζερμπίνης. Αθήνα (κεφ. 11).

Von Essen et al. Self-esteem depression and anxiety among Swedish children and adolescents on and off cancer treatment. Acta Pediatric (2000), 229 – 236.

Share

ΤΕΛΕΥΤΑΙΕΣ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΕΙΣ

Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στην αντιμετώπιση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:18
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Ο ρόλος του εκπαιδευτικού στη διαφοροδιάγνωση της δυσλεξίας
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:17
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Το κλινικό προφίλ παιδιών με δυσλεξία
Δημοσιεύτηκε: Δευτέρα, 08 Δεκεμβρίου 2014 17:15
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Παιδική κακοποίηση: Πρόσφατα επιδημιολογικά στοιχεία και αιτιολογικοί παράγοντες
Δημοσιεύτηκε: Τρίτη, 11 Νοεμβρίου 2014 20:22
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Παράγοντες που επηρεάζουν τη σχολική επίδοση των μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 15:08
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Η σχολική επίδοση των μεταναστών μαθητών
Δημοσιεύτηκε: Παρασκευή, 05 Σεπτεμβρίου 2014 14:57
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Ηθικά συναισθήματα και εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:53
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Θεωρία του νου και σχολικός εκφοβισμός
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:45
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Κανονιστικές πεποιθήσεις για την επιθετικότητα και εκδήλωση εκφοβισμού
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 28 Αυγούστου 2014 18:42

ΣΥΜΒΟΥΛΕΥΤΙΚΗ

Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Διαπολιτισμική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 01:29

Η διαπολιτισμική ψυχολογία είναι ένας τομέας της ψυχολογίας που ασχολείται με τη συστηματική μελέτη της συμπεριφοράς και των εμπειριών του ατόμου, όπως εμφανίζονται σε διάφορες κοινωνίες, καθώς και με τους τρόπους με τους οποίους επηρεάζει και επηρεάζεται, αντίστοιχα, από τον πολιτισμό της κοινωνίας στην οποία ζει.

Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Οικογενειακή-συζυγική Συμβουλευτική
Δημοσιεύτηκε: Πέμπτη, 10 Ιουλίου 2014 00:52

Η συμβουλευτική της οικογένειας είναι ο κλάδος εκείνος της συμβουλευτικής που ασχολείται κυρίως με την επίλυση των προβλημάτων που ανακύπτουν από τη συζυγική ή οικογενειακή σχέση.

Συμβουλευτική αποκατάστασης
Συμβουλευτική αποκατάστασης
Δημοσιεύτηκε: Τετάρτη, 09 Ιουλίου 2014 18:28

Με τον όρο αποκατάσταση εννοούμε τη διαδικασία παροχής βοήθειας σ’ έναν άνθρωπο με φυσική μειονεξία ή ψυχική διαταραχή ώστε να συμμετάσχει στην κοινωνία στο μέγιστο δυνατό μέτρο που του επιτρέπουν οι ικανότητες και οι δυνατότητές του.